سلام ، به سایت شهرداری ورزنه  خوش آمدید.

ورزنه ، بلوار شهرداری ، شهرداری ورزنه
ایران ، اصفهان

گردشگری

شهر ورزنه

شهرورزنه در فاصله ی ۱۰۵ کیلومتری جنوب  شرقی شهر  اصفهان قرار گرفته  و تالاب گاوخونی درفاصله۳۰ کیلومتری آن ( و  نزدیکترین نقطه به تالاب ) و این شهر در طول جغرافیایی۵۲ درجه و ۳۹ دقیقه شرقی و عرض ۳۲ درجه و ۲۵ دقیقه  شمالی واقع شده است .

این شهر حدود ۱۲۸۰۵ نفر جمعیت و ۸/۲۲۹ هکتار وسعت و  تراکم در شهر معادل ۹/۴۵ نفر در هکتار و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۴۷۵ متر است .

شهر ورزنه به علت نزدیکی به کویر دارای آب و هوای گرم و خشک می باشد به طوری که ماه های مرداد و شهریور از حداکثر خشکی هوا برخوردار و میزان متوسط بارندگی در ورزنه ۸۰ میلی متر است .

حداکثر سرعت باد در ورزنه ۳۵ متر در ثانیه و جهت وزش با اغلب ، شمال غربی به جنوب شرقی است ولی جریان باد غربی به شرقی هم وجود دارد .

معدل حداکثر درجه حرارت در شهر ورزنه در تیرماه ۴۲ درجه و معدل حداقل در آذر ماه۶/۵ درجه و متوسط درجه حرارت ورزنه۱/۱۴ درجه سانتیگراد است .

بخش بن رود

بخش بن رود در سال ۱۳۷۳ به مرکز شهر ورزنه افتتاح گردید که در ۱۱۰ کیلومتری جنوب شرقی اصفهان واقع شده است .

این بخش از شمال به شهرستان نائین و بخش کوهپایه، از جنوب به بخش جرقویه علیاء، ازغرب به بخش جلگه و جرقویه سفلی و از شرق به استان یزد محدود می شود.

وسعت بخش ۲۲۳۹ کیلومتر مربع و ۴/ ۱۳  درصد مساحت شهرستان اصفهان را به خود اختصاص داده است و دارای دو دهستان به نام های رودشت شرقی و گاوخونی و یک شهر به نام ورزنه و جمعیتی بالغ  بر ۲۹۷۱۸ نفر می باشد.

شغل ۹۸ درصد زنان این منطقه صنایع دستی (فرش دستبافت معروف به فرش  نایین) است که سالانه ۲۵۰۰۰ متر مربع فرش دستبافت از نوع مرغوب یافته می شود.

راه آهن سراسری از ۱۸ کیلومتری شهر ورزنه عبور می نماید و دارای آثارتاریخی  و فرهنگی متعددی است ، از جمله می توان به  مسجد جامع ورزنه – رباط شاه عباسی –پل قدیمی – ارگ قورتان و  … اشاره کرد که طبق شواهد آثار موجود بنای اولیه مسجد جامع در شهر ورزنه برویرانه های آتشکده ی زردشتیان بناشده است . لازم به ذکر است عبور بیش از ۶۰ کیلومتر رودخانه زاینده رود در این بخش و نهایتا قرار گرفتن  تالاب بین المللی گاوخونی در ۲۵ کیلومتری ورزنه و وجود  شهر سبا در ۵ کیلومتری ورزنه و نیز پوشش چادر سفید زنان شهر ورزنه که در نوع خود منحصر به فرد می باشد را می توان از جاذبه های گردشگری این منطقه ذکر کرد.

جاذبه های شهر ورزنه

تپه های ماسه ای

این تپه ها که در جنوب شرقی ورزنه و ۸ کیلومتری جاده  ورزنه- حسن آباد  واقع است از چشم انداز بسیار زیبایی برخوردار بوده و دارای خدمات ذیل می باشد .

۱- پیاده روی        

۲- موتور سواری

۳- پرواز با پارا گلایدر

۴- شترسواری                                                                 

۵- ماشین سواری

۶- زیپ لاین

وسعت تپه های شنی مجاور تالاب بالغ بر ۱۷۳۹۵ هکتار است که از نزدیکی شهر ورزنـه آغاز شده و تا چند کیلومتری جنوب شرقی روستای خارا به طول ۴۰ کیلومتر امتـداد دارد ارتفاع تپه های مذکور در نقاط مختلف آن فرق می کند و حداکثر آن در محلی به نام شهر سبا یا سرا به ۶۲ متر می رسد ، عرض این تپه ها در بخش های شمالی قابل توجه بوده تا ۱۵ کیلـومتر می رسد در حالی که در نواحـی جنوبی عرض آن بیش از ۱ کیلومتر می رسد . 

برگزاری مسابقات شتر سواری در شهر ورزنه

شهر ورزنه برای دومین بار  میزبان مسابقات کشوری شتر سواری در کویر ورزنه بوده است. در این دوره از رقابت‌ها ۱۴ شترسوار از هفت استان حضور داشتند.

تالاب بین المللی گاوخونی

تالاب گاوخونی

این تالاب یکی از ارزشمند ترین اکوسیستم های تالابی کشور است که در تاریخ ۲۳/۶/۱۹۷۵میلادی با کد zir.18   در لیست تالابهای بین المللی کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده است.

در فاصله ۱۳۰ کیلومتری جنوب شرقی اصفهان قرار دارد طول مسیر رودخانه ۴۰۵ کیلومتر می باشد و از دامنه های شرقی ارتفاعات زاگرس و کوههای مرتفع زرد کوه  بختیاری سرچشمه می گیرد و اختلاف ارتفاع تالاب نسبت به سرآب ( زرد کوه بختیاری ) ۲۷۴۷ متر می باشد و وسعت کل حوضه آب خیز  زاینده رود ۴۱۳۷۱ کیلومتر مربع است که ۹/۹۰% آن در استان اصفهان و  مابقی در استانهای چهار محال و بختیاری و یزد  و فارس قرار گرفته است .

 محیط پیرامون تالاب با ویژگی های خاص و متفاوت جغرافیایی همراه است. بخش های شمالی و  شمال غربی آن مصب قرار گرفته که آخرین حد جریان آب شیرین رودخانه است، مصب رودخانه انباشته از جلبک های سبز  بوده و حرکت آب در این ناحیه کند است .

ابتدا آن را  نیزارها و گزستان انبوه فرا گرفته است در حاشیه جنوبی تالاب نمکزار وسیعی وجود دارد که در اثر تبخیر زیاد آب و باقی ماندن و انباشته شدن کریستالهای نمک بوجود آمده. نمک این بخش استخراج شده و مورد بهره برداری قرار می گیرد در غرب و جنوب غربی منطقه تپه های ماسه ای بادی قرار دارد که خود اکوسیستمی متفاوت با تالاب و مصب آن را بوجود آورده اند .

این تپه ها در اثر وزش بادهای کویری شکل گرفته اند و عاری از پوشش گیاهی طبیعی و خاصی هستند که از نظر زیبایی شناسی جایگاه ویژه ای برای خود دارند بخش شرقی تالاب را دشتی تپه ماهوری محاط در کوهستانهای بلند و  در طول محور اصفهان – نایین احاطه کرده است . کوه سیاه در منتهی الیه شمال غربی این دشت و در کنار مصب تالاب گاوخونی قرار گرفته است .

شهر ورزنه جاذبه های تاریخی فراوانی دارد که از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد :

  • مسجد جامع ورزنه 
  • منزل یوسفی ورزنه ( موزه مردم شناسی) 
  • پل تاریخی ورزنه 
  • قلعه قورتان 
  • امامزاده شاه زین العابدین
  • آب انبارها 
  • کبوترخانه ورزنه
  • آسیاب آبی
  • گاوچاه 
  • منزل غفوری 
  • منزل میرمیران

 مسجد جامع ورزنه :

 بنای مسجد بر روی بقایای آتشکده احداث گردیده است. بر اساس کتیبه سردر ، بانی مسجد محمود بن مظـــــفر ورزنـــه ای ، ملقب به« عماد » بوده است . وی از رجال مشهور ورزنه در زمان شاهرخ تیموری بوده و نام او در کتیبه شبستان یبت الشتای مسجد جامع اصفهان نیز آمده است استاد  معمار مسجد حیدر بن حسین بناء  اصفهانی و استاد  کاشی کار آن علی بن صدر الدین صفار بوده و کتیبه ایوان جنوبی و سردر  به خط سید محمود  نقاش است . مرمت بنا در دوره صفویان به خرج  محمد شفیع ورزنه، وزیر یزد  و  به کوشش فضایل بن حاجی حسن بیک ورزنه ای انجام شده و  معمار این مرمت محمد صادق بوده است .

با توجه به کتیبه موجود، بنای فعلی مسجد از آثار زمان سلطنت شاهرخ تیموری است ولی بنا به نظر کارشناسان، مناره آن اثر دوره سلجوقیان است .

پل تاریخی ورزنه :

آخرین پل تاریخی بر روی رودخانه زاینده رود است که جزو آثار صفویه به ثبت ملی رسیده است. این پل آجری و دارای ده چشمه است که هفت چشمه ابتدا ساخته شده و سه چشمه دیگر آن در دوره قاجاریه افزوده شده است. از ویژگی های این پل می توان گفت: ۶۷ متر طول، ۵/۶ متر عرض و ارتفاع از آب ۶ متر می باشد. بنا به گفته هایی آن را به سیف الله اردکانی نسبت می دهند ولی بعضی مورخین اعتقاد دارند حتی ممکن است بنا در دوره دیلمیان یا سلجوقیان ساخته شده باشد.

رباط  شاه عباسی ورزنه :

یکی از ۹۹۹ رباطی است که به دستور شاه عباس در دوره صفویه ساخته شده است. استراحت گاه بین راهی بوده و کاروان هایی که از جنوب و شرق راه ادویه و مسیر فرعی راه ابریشم را به سمت اصفهان و ری طی می کرده اند در این مکان برای ادامه مسیر تجدید قوا می کرده اند و در طول تاریخ کاربردهای متنوعی را مانند: مکتب خانه و نظامی و غیره تجربه کرده است. به علت مرمت و آماده نبودن قابل بازدید نمی باشد.

امامزاده شاه زین العابدین ورزنه :

در ۲ کیلومتری شرق ورزنه امامزاده شاه زین العابدین مدفون شده است که بر اثر شجره نامه‌ای که در این امامزاده نگه‌داری می‌شود نسبت این امامزاده به امام جعفر صادق می‌رسد:

“زین العابدین ابن علی بن محمد بن احمد بن عیسی بن علی العزیز ابن جعفر صادق (ع)”

این امامزاده دارای ۲ نوع ساختمان می‌باشد:

  • ساختمان گنبدی و دایره مانندی که ضریح در گوشه شمال شرقی آن قرار گرفته است و به خاطر قدمت تاریخی آن زیر نظر سازمان میراث فرهنگی کشور قرار گرفته است.
  • ساختمان جدید آن که ایوانها و رواق‌ها را شامل می‌شود.

 آغاز  بنای این ساختمان مربوط به سال ۱۳۶۱.ه ش می‌باشد  اما به طور کلی اداره این امامزاده زیر نظر سازمان اوقاف و امور خیریه کشور می‌باشد.

آسیباب شتر

این آسیاب اولین آسیاب شتر احیا شده در ایران می باشد که توسط شتر سنگ آسیاب چرخانده می شود و چرخ دنده بزرگ چوبی با یک دور زدن و انتقال نیرو توسط سه چرخ دنده دیگر نهایتاً سنگ آسیاب ۳۶ دور میچرخد و غلاتی مانند گندم و جو را به آرد تبدیل می کند.

گاوچاه

سیستم قدیمی استخراج آب از چاه توسط نیروی گاو برای آبیاری زمینهای کشاورزی را گاو چاه گویند

این گاوچاه که پس از نیم قرن توسط بخش خصوصی احیا شده است بسیار جذاب و دیدنی است  و برای آبکشی از گاو نر استفاده می شود و در گذشته حداکثر ۳۰۰۰ متر زمین در روز توسط این سیستم آبیاری شده است .

با مدیریت آقای ابراهیم حیدری این سازه به شکل سنتی خود احیاگردیده که  جهت بازدیدگردشگران درتمام ایام سال دایر می باشد موقعیت گاوچاه در مسیر تپه ماسه ها ابتدای جاده ورزنه به حسن آباد واقع است .

آب انبارها و بادگیرها

انبارهای قدیمی و معروف ورزنه عبارتنداز:

  • آب انبار حاج محمد جعفر، در ورودی شهر ورزنه.
  • آب انبارحاج میرزا، واقع در چهار فاطمیه (دروازه عباس).
  • آب انبار معصوم.
  • آب انبار مسجد، که در کنار مسجد جامع قرار دارد.

منازل تاریخی ورزنه :

موزه مردم شناسی (منزل یوسفی ورزنه )

خانه یوسفی که با مسافت حدود ۱۹۰۰ متر مربع در قلب مجموعه حاکم نشین ورزنه جای دارد. دارای ساختمانی به سبک قاجاری است و آنچه نیز از تاریخ ورزنه بر می آید این بنا قدمتی قاجاری دارد. این خانه در یک اشکوب بنا شده و بخش وسیعی از خانه به حیاط زیبای آن اختصاص دارد و فضاهای معماری آن در قسمت جنوب خانه جای دارد.

ورودی خانه یوسفی در گوشه شمال شرقی بنا قرار دارد؛ قسمت مرکز خانه با فرم چلیپایی شامل حوضخانه و بادگیر می باشد که در ارتباط مستقیم با سایر فضاهای خانه است. در قسمت شرق و غرب حوضخانه دو اتاق وجود دارد که پوشش اتاقها در این قسمت به صورت طاق و چشمه می باشد و توسط ایوانی به عمق ۷۰/۱ متر به حیاط مشرف می شود. این خانه توسط خیر فرهنگی حاج حسن یوسفی برای تاسیس موزه مردم شناسی و منسوجات شرق اصفهان اهدا شده است.

منزل غفوری ورزنه

یکی از منازل زیبا و تاریخی ورزنه که ظاهراً گواه عصر قاجار بوده و میتوان برای آن کاربریهای مختلف را تعریف نمود .

منزل میرمیران ورزنه

یادگار عصر صفویه که دارای یک اتاق گچبری شبیه به منزل پیرنیای نائین میباشد و دقیقاً پشت منزل یوسـفی واقع است و هــم اکنــون نیـــــز از بــازدیدکنــــنـدگان فراوانــــــی برخوردارمی باشد .

برج کبوتر خانه ورزنه

دومین بنای تاریخی مرتفع شهر ورزنه بعد از مسجد جامع است که برای استحصال کود کبوتر و همچنین به عنوان دیده بان شهر نیز استفاده می شده است. دارای حلقه سفید گچی از بیرون می باشد که از ورود مار به فضای داخل جلوگیری می کرده است. مساحت  آن ۲۵۰متر، ارتفاع تا تاج بنا حدود ۲۰ متر می باشد و حدود ۸۰۰۰ جفت کبوتر زندگی می کرده اند. این بنا به علت مرمت می تواند به راحتی مورد بازدید قرار گیرد؛ سالم بودن داخل کبوتر خانه و نمای لانه های کبوتر شبیه به کندوی زنبورها، زیبایی وصف ناپذیری بر آن بخشیده استکبوتر خانه- تور ورزنه

قلعه ۱۰۰۰ ساله و تاریخی قورتان

بنای قلعه ی قورتان احتمالا در قرن ۴ (۳۶۶-۳۲۳ ه ق)‌صورت گرفته و  بواسطه ی موقعیت جغرافیایی ممتازی که دارد (در کنار زاینده رود) از تاریخ بنا تا به امروز سکونت در آن وجود داشته است. قلعه وسعتی حدود ۴۵ هزار متر مربع را در برگرفته است. باروی شمالی ۲۵۰ متر طول و با ۵ برج دیده بانی و  دیوار جنوبی نیز تقریبا با همان ابعاد و دارای پنج برج است و فاصله ی برج ها از یکدیگر حدود ۵۴ متر می باشد. قطر دیوار در  پایین متغیر به طوری که در پایین بین ۴ تا ۱۰ متر میباشد و راهرو  باریکی بر روی حصار برای دیده بانها ایجاد شده است. حصار شرقی و غربی قلعه ۱۶۰ متر طول دارد و هر طرف دارای دو  برج دیدبانی و بدین وسیله ۱۴ برج دورادور قلعه را احاطه کرده است. علت وجود ۱۴ برج یا به افتخار ۱۴ معصوم ساخته شده است یا جنبه ی معماری داشته است. ارتفاع حصار جنوبی از  بستر روخانه تا کنگره ی دیوار ۹ متر اندازه گیری شده ولی متاسفانه قسمتی از دیوار جنوبی بعلت طغیان رودخانه فروریخته است . قلعه دارای دو  دروازه شمالی و جنوبی است و هر دروازه دارای هشتی بزرگ به قطر ۶ متر است. وقتی وارد قلعه می شویم می بینیم کوچه ها را به گونه ای طراحی کرده اند که تازه وارد نمی تواند راه خروج را به آسانی بیابد و میبایست ساعت ها جستجو کند . بلندی دیوارها هم سبب می شود که نشود پیرامون قلعه را دید و جهت را تشخیص داد گوئی به عمد این کوچه ها را پیچ در پیچ کرده اند تا اگر مورد حمله قرار گیرند دشمن نتواند به آسانی راه را بیابد. داخل قلعه در مواقع ناامنی زندگی ۵۰ خانوار را به خوبی تامین می کرده است.

آثار تاریخی بقیه روستاها از جمله آب انبار و قلعه روستای بلان، آب انبار و قلعه روستای اشکهران، قلعه شریف آباد، آبشار بند شانزده ده روستای فارفان ،آب انبار قلعه هاشم آباد،  مسجد جامع و مسجد حاجی روستای کفران  ، مکتب خانه ابوسعید ابوالخیر، قلعه های تاریخی روستای طهمورثات ، مسجد و قلعه تاریخی کفرود می باشد ،  که مکان هایی بی نظیر برای گردشگری می باشند .

زنان چادر سفید

آیا می دانید چادر سفید تنها در شهر ورزنه مرسوم است و در جای دیگر سراغ نداریم که جاذبه ی خاص خود را دارد و هر کس که وارد این شهر می شود  اولین سوالی که برای او  پیش می آید چادر سفید زنان می باشد و در این خصوص دلایل ذکر می شود. این نشان قومی است که ریشه در تاریخه چند هزار ساله دارد و به سلامت از دل تاریخ بیرون آمده است.   

زنان و دختران بر پایه روش نیاکان خود چادر سفید بر تن می کنند و گفته می شود: پوشیدن لباس سفید رنگ یادگار روزی است که مردم دین زردشتی داشتند و گروهی اعتقاد دارند که شرایط آب و هوایی منطقه و شغل کرباس بافی و کشت و کار پنبه و عدم دسترسی به پارچه های شهری موجب پوشیدن لباس سفید رنگ شده است که خودشان از تبدیل پنبه به نخ می بافتند.

بنا به اظهار نفیسی :”این رسم که روحانیون زردشتی لباسی از پنبه می پوشیدند و  نوار مقدسی که در تشریفات  مذهبی به گردن می آویختند حتما از جنس پنبه باشد، از قدیمی ترین رسوم زردشتی است”و از طرفی به منظور شناخته نشدن توسط افراد نامحرم یکپارچه از چادر سفید استفاده کردند تا بدین وسیله یکسان به نظر رسند ولی متاسفانه در سالهای اخیر به علت افزایش ارتباطات و استحاله فرهنگی این فرهنگ اصیل اسلامی ایرانی در شرف انقراض است و متاسفانه با کدورت در  آمیخته است و زنان و دختران جوان از الگوههای شهری پیروی کرده و چادر سیاه بر سر می کنند.

گویش مردم ورزنه و روستاهای اطراف:                                                

در کتاب جغرافیای اصفهان آمده است : نشانه ای که از قدمت اصفهان در دست داریم گویش مردم اصفهان و دیگر دهستانهای و روستاهای اطراف آن بویژه گویش مردمان زفره، زواره، اردستان، برخوار، جرقویه، بن رود و پیرامون سده است که از گونه اوستا و پارسی و سکایی و پهلوی و پارسیک سغدی می باشد و هنوز که چهارده قرن از روزگار ساسانیان می گذرد به همه فراز و نشیب ها به یادگار مانده است هر چند که برخی از آثار دوران اشکانی  و ساسانی ویران شده و  برخی جای خود را به روستاهای جدید و کوچک داده اند ولی همگی به همان زبان سخن می گویند و پسی از حمله اعراب و پذیرش اسلام این زبان از رونق افتاد و به جای آن زبان پارسی رواج یافت . مردم ورزنه بر این باورند که زبان آنان ریشه زرتشتی دارد و همچنین زبان ولاتی ورزنه ای را یهودیان اصفهان نیر می فهمند و همچنین وجود اسامی کهن روستاها ی منطقه رودشت دال بر قدمت منطقه است مانند ” پینارت، دنارت، اسپارت، کار، تیمیارت، اسپینا، ایچی، جندیج، فارفاآن، کفران، قورتان، اشکران، طالجرد، طهمورثات، جبشت، فرچویز، هینی جردو یسنا” را می توان نام برد .

مراسم جشن نیمه شعبان (جیرجیرنی)

در روز نیمه ی شعبان که روز تولد حضرت مهدی (عج) می باشد مردم ورزنه خیابان ها را آذین بندی می نمایند و فرش و پارچه های قیمتی را به در و دیوار آویزان می کنند و شیرینی و نقل میان مردم توزیع می کنند. عده ای هم با موسیقی محلی تولد امام خود را جشن می گیرند، عصر چهارده ی شعبان “برات” نام دارد که مردم در شب همان روز  به صورت گروهی به درب منازل رفته و مراسم جیر جیرونی که نوعی شعر محلی است  را  به جا می آورند و صاحب منزل طبق سنت  موظف است با شیرینی و نوعی نان محلی (مالک ) از آنها پذیرایی نماید.

مراسم زار قورتان

این مراسم که در ایام سوگواری امام حسین (ع) روز تاسوعای حسینی برگذار می گردد ، مراسمی کاملاً خاص بوده که مشتاقان زیادی را از نقاط مختلف به خود جذب می نماید  به گونه ای که کوچه های ارگ قورتان  مالامال از جمعیت می گردد و از همیشه زنده تر می نماید .

قالی بافی

از صنایع دستی که در حال حاضر در شهر ورزنه وجود دارد می توان به قالی بافی، کار بافی و سفره بافی اشاره کرد . برای نمونه سالیانه بیش از ۳۰۰۰۰ متر مربع فرش نفیس دست بافت صادراتی معروف به فرش نائین در ورزنه بافته می شود و قابل ذکر است که در ۹۹% خانه های ورزنه دار قالی وجود دارد و در صورت سیاستگذاری صحیح می تواند منبع در آمد خوب و اشتغالزایی داشته باشد ولی متاسفانه در سالهای اخیر به علت کاهش قیمت فرش دست بافت و افزایش قیمت مواد اولیه مقرون به صرفه نمی باشد .

کار بافی ( سفره بافی )

تنها جایی در بخش بن رود که سفره بافی و کار بافی وجود دارد شهر ورزنه می باشد که این صنعت نیز به دلیل عدم حمایت و نبود بازار و افزایش قیمت مواد اولیه و عدم روی آوری جوانان به این حرفه در حال انقراض می باشد. در قدیم به علت کشت انبوه پنبه در منطقه و عدم دسترسی به پارچه های شهری و وجود بازار مصرف و تهیه پارچه سفید رونق خوبی داشته است که جا دارد مسئولین صنایع دستی نسبت به احیاء این صنعت نیز اقدام نمایند.